1
Sự hình thành sóng cơ học: Dao động được truyền như thế nào?
PHYS1001S-PEP-CNLesson 3
00:00

Hãy tưởng tượng trong một trận bóng tuyệt vời, khán giả tự nguyện đứng lên rồi ngồi xuống, tạo thành một làn sóng lan khắp khán đài. Mỗi người trên khán đài không rời khỏi chỗ ngồi, nhưng làn sóng lại lan đến tận phía kia sân vận động. Đây chính là minh họa trực quan nhất chosóng cơ họcsự truyền dao động trong không gian.

f / HzA0f₀ (tần số riêng)đỉnh cộng hưởng (Resonance)

1. Nguồn gốc hình thành: Dao động và liên kết

Sự ra đời của sóng cơ học cần hai 'đối tác':nguồn sóngmôi trường đàn hồi. Khi các hạt tại nguồn sóng dao động dưới tác dụng của lực, chúng sẽ kéo theo các hạt liền kề thông qua lực tương tác giữa các hạt. Sự truyền lực này không xảy ra ngay lập tức, mà lan tỏa từng lớp ra ngoài theo dạngdao động cưỡng bức.

Khi tần số của lực cưỡng bức đúng bằng tần số riêng của hạt, biên độ dao động của hạt sẽ đạt tới giá trị cực đại đáng kinh ngạc. Đó chính là hiện tượngcộng hưởng (Resonance). Công thức biểu diễn như sau:
$$\text{Khi } f_{drive} = f_0, \ A = A_{max}$$

2. Xác định vi mô của chuyển động điều hòa

Đối với con lắc đơn dao động với góc nhỏ (thỏa mãn $\widehat{AB} \ll R$), lực phục hồi tỷ lệ thuận với li độ, cụ thể là $F = -mg \sin\theta \approx -mg \frac{x}{l}$. Điều này chứng minh chuyển động của viên bi là dao động điều hòa, tần số riêng của nó phụ thuộc vào chiều dài dây treo:
$$f_0 = \frac{1}{2\pi}\sqrt{\frac{g}{l}}$$

Yếu tố quan trọng cần quan sát
Các hạt không di chuyển theo sóng: Nếu bạn buộc một đoạn dây đỏ vào sợi dây, bạn sẽ thấy đoạn dây đỏ chỉ dao động lên xuống tại chỗ, chứ không trôi đến đầu dây. Những gì được truyền đi chính là "hình thức dao động" và "năng lượng".